AI in rekrutering wint terrein, maar vertrouwen van werknemers blijft beperkt

​Artificiële intelligentie wordt steeds vaker ingezet in het rekruteringsproces, maar het vertrouwen van werknemers blijft duidelijk achter. Uit onderzoek van Partena Professional in samenwerking met arbeidseconoom Stijn Baert blijkt dat AI vandaag al een actieve rol speelt in selectieprocessen, terwijl een grote meerderheid van de werknemers vasthoudt aan menselijke controle. De centrale boodschap is helder: technologie mag ondersteunen, maar de eindbeslissing moet menselijk blijven.

AI verovert stap voor stap het selectieproces

Het onderzoek, gebaseerd op een bevraging van 1.000 werknemers en 250 werkgevers, toont aan dat AI intussen stevig verankerd is in verschillende fases van rekrutering. Zo gebruikt een kwart van de werkgevers artificiële intelligentie om cv’s te screenen, terwijl drie op de tien bedrijven AI inzetten om vacatures op te stellen.

De rol van AI gaat echter verder dan louter ondersteuning. Bijna één op de vijf werkgevers liet AI al sollicitatiegesprekken voeren of analyseren. Daarnaast gebruikt meer dan twintig procent AI om in te schatten of een kandidaat succesvol zal zijn in een functie of op lange termijn in het bedrijf zal blijven.

Die evolutie maakt duidelijk dat AI steeds vaker optreedt als beoordelaar en niet enkel als hulpmiddel. Net daar ontstaat de spanning met hoe werknemers naar deze technologie kijken.

Werknemers trekken duidelijke grens

Hoewel AI efficiëntie kan verhogen, blijkt uit het onderzoek dat werknemers kritisch blijven over de rol ervan in selectieprocessen. Zo vindt 63,4 procent het niet aanvaardbaar dat cv’s door AI worden gescreend. Slechts een kleine minderheid staat hier positief tegenover, terwijl de rest twijfelt.

Wanneer AI wordt ingezet om sollicitatiegesprekken te beoordelen, neemt de weerstand nog toe. Slechts 7,6 procent van de werknemers vindt dit aanvaardbaar. De meerderheid verkiest duidelijk een menselijke evaluatie, zeker wanneer het gaat om beslissingen die een directe impact hebben op hun loopbaan.

Opvallend is dat vrouwen zich kritischer opstellen tegenover AI in rekrutering dan mannen. Ook Franstalige werknemers tonen meer terughoudendheid dan Nederlandstaligen, wat wijst op verschillen in perceptie binnen de Belgische arbeidsmarkt.

Menselijke controle blijft cruciaal

Een van de meest uitgesproken resultaten uit het onderzoek is het belang dat werknemers hechten aan menselijke tussenkomst. Maar liefst 74,1 procent vindt dat een mens altijd de eindbeslissing moet nemen in een sollicitatieproces.

Bij werkgevers ligt dat percentage aanzienlijk lager, met 54,6 procent die het belang van menselijke eindcontrole onderschrijft. Dat verschil illustreert een duidelijke kloof tussen hoe bedrijven technologie willen inzetten en wat werknemers aanvaardbaar vinden.

Daarnaast geeft 79,1 procent van de werknemers aan meer vertrouwen te hebben in HR-medewerkers dan in AI. Slechts 4,2 procent stelt meer vertrouwen in artificiële intelligentie dan in een menselijke recruiter. Vertrouwen blijft dus sterk verbonden met menselijke interactie en inschatting.

Twijfels over objectiviteit en bias

Een vaak aangehaald voordeel van AI is objectiviteit, maar dat argument overtuigt werknemers niet volledig. Bijna de helft gelooft niet dat AI eerlijkere beslissingen zal nemen dan mensen.

Integendeel, 47 procent maakt zich zorgen over mogelijke vooroordelen of discriminatie in algoritmes. Slechts een minderheid ziet dat risico niet. Die bezorgdheid wordt ondersteund door academisch onderzoek dat aantoont dat AI-systemen bestaande biases kunnen reproduceren.

Volgens Stijn Baert blijkt uit onderzoek dat algoritmes zoals taalmodellen effectief patronen uit trainingsdata overnemen. Kandidaten met bepaalde etnische achtergronden worden bijvoorbeeld minder vaak aanbevolen dan kandidaten met typisch Vlaamse namen. Dat voedt de perceptie dat AI niet neutraal is, maar bestaande ongelijkheden kan versterken.

Regelgeving en verantwoordelijkheid

Partena Professional benadrukt dat het gebruik van AI in rekrutering niet verboden is, maar wel onder strikte voorwaarden valt. Werkgevers moeten rekening houden met privacywetgeving, antidiscriminatieregels en toekomstige Europese regelgeving zoals de AI Act.

Dat betekent dat organisaties transparant moeten zijn over het gebruik van AI en steeds een menselijke controle moeten voorzien. Automatische beslissingen zonder menselijke tussenkomst zijn niet toegestaan.

Daarnaast blijven werkgevers verantwoordelijk voor de uitkomst van het selectieproces, ook wanneer AI wordt ingezet. Technologie kan ondersteunen, maar neemt de juridische en ethische verantwoordelijkheid niet over.

Naar een evenwicht tussen efficiëntie en vertrouwen

Het onderzoek maakt duidelijk dat AI een blijvende rol zal spelen in HR en rekrutering. De voordelen op vlak van snelheid, schaal en dataverwerking zijn moeilijk te negeren. Tegelijk toont het aan dat vertrouwen en acceptatie cruciale randvoorwaarden zijn voor een succesvolle implementatie.

Voor werkgevers ligt de uitdaging in het vinden van een evenwicht tussen technologische efficiëntie en menselijke betrokkenheid. Transparantie, duidelijke communicatie en het behouden van menselijke beslissingsmacht zijn daarbij essentieel.

De inzichten van Partena Professional tonen dat AI vooral wordt aanvaard als ondersteunend instrument. Zodra het systeem beslissingsmacht krijgt, stoten organisaties op weerstand. Wie AI wil integreren in het rekruteringsproces, doet er dus goed aan die grens te respecteren en technologie in te zetten als versterking van menselijke expertise, niet als vervanging ervan.