"Gij lacht mij uit of wa?"

​Ken je dat gevoel?
Iemand zegt iets. Doet iets. Of doet juist niets.
En binnen de seconde heeft uw brein al een verklaring klaar:

"Die doet dat expres."

Die antwoordt niet omdat hij geen interesse heeft.
Die klant kiest bewust voor iemand anders.
Mijn bericht wordt genegeerd.
Mijn verlofaanvraag wordt afgewezen omdat ze mij niet appreciëren.

We doen het allemaal.
En ergens is dat logisch.
Ons brein is namelijk geen objectieve waarnemer. Het is een verhalenmachine. Het probeert voortdurend betekenis te geven aan wat er gebeurt. Liefst zo snel mogelijk.

Dat heeft ons als mens eeuwenlang geholpen. Wie snel patronen zag en intenties kon inschatten, had meer kans om te overleven.
Alleen heeft dat systeem ook een nadeel.

We denken vaak dat we weten waarom iemand iets doet, terwijl we eigenlijk gewoon een verhaal aan het invullen zijn.
Psychologen spreken onder andere over de fundamentele attributiefout.

Dat is onze neiging om het gedrag van anderen toe te schrijven aan hun persoonlijkheid of intenties, terwijl we ons eigen gedrag vooral verklaren door omstandigheden.

Als ik te laat ben, komt dat door de file.
Als jij te laat bent, ben je onbetrouwbaar.

Als ik een bericht vergeet te beantwoorden, heb ik het druk.
Als jij niet antwoordt, interesseer ik je blijkbaar niet.

We zijn opmerkelijk mild voor onszelf en opvallend streng voor anderen.
Daar komt nog iets bij.

Negatieve interpretaties krijgen vaak voorrang. Ons brein is van nature gevoeliger voor mogelijke bedreigingen dan voor geruststellende verklaringen. Evolutair gezien was dat nuttig. Een vals alarm was minder gevaarlijk dan een echt gevaar missen.

Maar vandaag zorgt dat er soms voor dat we afwijzing zien waar geen afwijzing is.
Onrespect waar geen onrespect is.
Kwade wil waar gewoon menselijke onvolmaaktheid speelt.

Daarom vind ik het principe van het scheermes van Hanlon zo waardevol:

"Ga nooit uit van slechte bedoelingen wanneer onoplettendheid, onwetendheid of omstandigheden een even goede verklaring bieden."

Dat betekent niet dat iedereen altijd goede bedoelingen heeft. Sommige mensen handelen wel degelijk bewust verkeerd.
Maar veel vaker zijn er eenvoudigere verklaringen.

Mensen hebben het druk.
Ze vergeten dingen.

Ze hebben uw bericht niet gezien.
Ze beschikken niet over dezelfde informatie.
Ze zijn afgeleid.
Ze hebben andere prioriteiten.
Of ze beseffen simpelweg niet hoe hun gedrag bij u overkomt.

Het overkomt mij niet vaak, maar af en toe zegt iemand dat ik van slechte wil ben. Dat komt hard binnen. Niet omdat ik perfect ben, maar omdat ik weet hoeveel zaken die voor anderen zichtbaar zijn slechts een klein stukje van het verhaal tonen.

Wat veel vaker gebeurt?
Dat ik zelf iemand van slechte wil verdenk.
Dat ik denk te weten wat er achter iemands gedrag zit.

En telkens opnieuw stel ik vast dat ik het vaak fout heb.
Daarom probeer ik mezelf regelmatig eraan te herinneren:

"Stijn, ge kent het volledige verhaal niet."

Die ene zin voorkomt verrassend veel frustratie.
Want zodra je stopt met intenties te raden en begint met vragen te stellen, veranderen veel conflicten in gesprekken.

Veel ergernissen in verduidelijkingen.
Veel aannames in begrip.
Dat brengt meestal meer rust dan gelijk krijgen.

Dus misschien een kleine oefening voor ons allemaal:

Geef mensen het voordeel van de twijfel.
Stel vragen voordat je conclusies trekt.
Wees voorzichtig met het invullen van intenties.
Zoek eerst naar de eenvoudige verklaring.
Reageer met nieuwsgierigheid in plaats van ergernis.

Heel vaak is wat we ervaren als afwijzing, tegenwerking of slechte wil gewoon een verhaal dat ons brein heeft geschreven voordat het alle feiten weet.