Monizze: ‘Het belang van ecocheques mag niet worden onderschat’

​Ecocheques werden jarenlang gezien als een nichevoordeel voor een beperkt aantal sectoren. Intussen vormen ze een structureel component binnen het loonbeleid, van talrijke ondernemingen gaande van (zeer) grote tot de kleinste. Om en bij de 2,3 miljoen werknemers ontvangen ecocheques en voor bijna één miljoen onder hen vormen zij de enige sociale cheque in het loonpakket.

Belgische werkgevers in het algemeen zitten daarenboven al jaren gevangen tussen hoge brutolonen, stevige lasten en beperkte loonmarges. In dat spanningsveld groeit de aandacht voor alternatieve verloningsvormen die netto voelbaar zijn voor werknemers en tegelijk beheersbaar blijven voor werkgevers.

Tegen die achtergrond reageerde Corentin Dubois, deputy CEO van Monizze, verrast toen in het politieke debat een afbouw van ecocheques werd gesuggereerd. Het fintechbedrijf liet daarop een studie uitvoeren door het onafhankelijke onderzoeksbureau Ipsos bij 1.000 begunstigden van ecocheques in België om het gebruik en de impact van het systeem in kaart te brengen. De resultaten wijzen erop dat het instrument intussen sterker ingeburgerd is dan vaak wordt aangenomen.

Waarom een studie?
Volgens Corentin Dubois werd het debat de voorbije jaren vaak gevoerd op basis van een achterhaald beeld waardoor het de verkeerde kant uitging. ‘Er wordt nog vaak gesproken over papieren bonnetjes van 10 of 15 jaar geleden, over administratieve rompslomp of over het idee dat ze nauwelijks gebruikt worden. Terwijl het systeem vandaag volledig digitaal en breed verspreid is en daar hebben wij ook toe bijgedragen.’ Toen in het federale regeerakkoord zelfs een hervorming of afschaffing opdook, wilde Monizze objectieve gegevens verzamelen.

‘Als betrokken partij kunnen wij wel uitleggen hoe het werkt, maar dan klinkt het al snel alsof we ons eigen model verdedigen. Daarom wilden we cijfers van een onafhankelijke partij.’ Het doel was volgens hem niet zozeer het systeem te verdedigen, maar het debat te objectiveren. ‘Beleidsbeslissingen zouden idealiter vertrekken van actuele data. In een digitale context evolueert zo’n instrument snel. Dan moet je weten hoe het vandaag functioneert, niet hoe het tien jaar geleden werkte.’

Resultaten
Uit de Ipsos-studie blijkt in de eerste plaats hoe actief de cheques worden gebruikt. 90% van de werknemers besteedt het volledige bedrag binnen het jaar hoewel ecocheques twee jaar geldig zijn. Dat suggereert dat het voordeel geen theoretische bonus blijft, maar snel wordt omgezet in reële consumptie. Ook de aard van de uitgaven valt op. Bijna één op twee gebruikt de cheque voor duurzame doe-het-zelf- of tuinproducten, 44% voor energiezuinige apparatuur en bijna een kwart voor duurzame mobiliteit. ‘Je krijgt een dubbel effect: extra koopkracht en lagere energiekosten op termijn. Mensen investeren in producten die zichzelf gedeeltelijk terugverdienen.’

Daarnaast blijkt een aanzienlijk deel van de bestedingen bij de lokale handelaars te gebeuren: meer dan een derde in buurtwinkels. ‘Het geld blijft lokaal in België en kan niet naar internationale webshops wegvloeien. Dat maakt het economisch effect anders dan bij een gewone loonsverhoging.’

Wat staat op het spel?
De onderzoekers bekeken ook een scenario zonder ecocheques. Meer dan zes op de tien werknemers zouden minder duurzame aankopen doen en meer dan de helft verwacht minder te consumeren. ‘Je ziet dat gedrag echt verandert,’ geeft Dubois aan. ‘Investeringen worden uitgesteld. Dat betekent minder omzet voor handelaars en minder energiebesparing bij gezinnen.’

Daarnaast verwacht acht op de tien werknemers geen volwaardige compensatie van hun werkgever. Dat betekent dat een afschaffing waarschijnlijk als loonverlies zou worden ervaren, zelfs als bedrijven hun totale loonkost niet aanpassen. Volgens Dubois verklaart dat waarom het voordeel psychologisch zwaar doorweegt. ‘Geef je 100 euro brutoloon extra, dan blijft daar netto misschien de helft van over. Via een cheque ziet de werknemer bijna de volledige waarde. Voor hetzelfde budget creëer je dus meer impact.’

Duurzaamheid als blijver
Vooral voor kmo’s kan dat een relevante factor zijn. In een omgeving waar brutolonen sterk gereguleerd zijn en concurrentie internationaal speelt, zoeken bedrijven manieren om werknemers te vergoeden zonder hun kostenstructuur uit balans te brengen. Ecocheques passen in dat kader omdat ze netto koopkracht creëren zonder een gelijke stijging van patronale lasten.

Daarbovenop komt het duurzaamheidsaspect. Een aanzienlijk deel van de bestedingen gaat zoals eerder aangegeven naar energiezuinige toestellen of mobiliteitsoplossingen. Dat maakt het voordeel inhoudelijk anders dan een pure loonsverhoging: het beïnvloedt ook het type consumptie. Voor werkgevers kan dat aansluiten bij bredere ESG- of duurzaamheidsdoelstellingen, maar ook bij employer branding in een arbeidsmarkt waar waarden steeds vaker meespelen in jobkeuzes. Volgens Dubois ligt daar precies de reden waarom het instrument zou moeten blijven bestaan. ‘Je combineert koopkracht met gedragssturing. Dat maakt het maatschappelijk relevanter dan een klassiek loonvoordeel.’

Digitalisering verlaagt drempels
Het klassieke argument dat sociale cheques administratief complex zijn, is volgens hem achterhaald. De digitalisering heeft het gebruik grotendeels geautomatiseerd: toekenning, betaling en controle verlopen via dezelfde infrastructuur als elektronische betalingen. Voor werknemers werkt het systeem vergelijkbaar met een bankkaart, terwijl werkgevers geen papieren opvolging meer moeten organiseren.

Daardoor verschuift de discussie volgens hem van administratie naar beleid. De vraag is minder hoe complex het systeem is, maar of men dergelijke gerichte voordelen nog wenselijk vindt binnen het loonmodel. Net omdat ze gericht zijn, en dus niet vrij besteedbaar, worden ze door sommigen gezien als minder zuiver loon, terwijl anderen ze beschouwen als efficiënter koopkrachtinstrument. Dubois plaatst zich duidelijk in die laatste categorie.’Als je het schrapt zonder alternatief, neem je netto koopkracht weg. Dan krijg je het omgekeerde van wat je wil bereiken.’

Ambities van Monizze: breder dan cheques
Hoewel Monizze vooral bekend is als uitgever van maaltijd- en ecocheques, ziet het bedrijf zichzelf intussen breder als speler in loon- en hr-technologie. Volgens Deputy CEO Corentin Dubois verschuift de focus van louter transacties naar ondersteuning van het volledige verloningsbeleid. ‘Historisch waren we een alternatief voor papieren cheques,’ stipt hij aan. ‘Vandaag willen we werkgevers helpen om voordelen toegankelijker en begrijpelijker te maken. Niet alleen collectieve voordelen zoals maaltijd- of ecocheques, maar ook individuele keuzes binnen een loonpakket.’

Daarmee verwijst hij naar oplossingen zoals mobiliteitsbudgetten en cafetariaplannen, waarbij werknemers hun voordelen zelf samenstellen. De rode draad is volgens hem eenvoud. ‘Als een voordeel te complex wordt, gebruikt niemand het. Dan blijft het theoretisch. Ons doel is net dat werknemers begrijpen wat ze krijgen en er meteen iets mee kunnen doen.’

Het bedrijf breidde de voorbije jaren ook uit richting simulaties en flexibele verloningstools, waarmee werknemers de netto-impact van keuzes kunnen zien. Volgens Dubois past dat in een bredere evolutie waarbij werknemers meer autonomie verwachten over hun verloning.

‘De vraag verschuift van: hoeveel verdien ik naar: hoe stel ik mijn pakket samen. Werkgevers zoeken tools om dat beheersbaar te houden.’