Miljoenenverlies door digitaal kopiëren: Belgische creatieve sector vraagt meer respect voor auteursrecht

Naar aanleiding van World Book and Copyright Day trekken auteurs en uitgevers aan de alarmbel over het wijdverspreide gebruik van beschermde content zonder toestemming. In België loopt de creatieve sector daardoor jaarlijks naar schatting zo’n 3 miljoen euro aan inkomsten mis. Met een opvallende actie in Brussel-Centraal willen ze het probleem tastbaar maken voor het brede publiek én het bedrijfsleven.

De aanleiding is duidelijk: in een digitale werkomgeving waar informatie voortdurend wordt gedeeld, gekopieerd en hergebruikt, groeit ook het risico op schending van auteursrechten. Wat voor veel werknemers dagelijkse praktijk is, heeft volgens de sector een structurele impact op de inkomsten van auteurs en uitgevers.

Digitale copy-pastecultuur met reële economische impact

Het probleem situeert zich vooral in professioneel gebruik. Teksten, beelden en artikels worden massaal gekopieerd, gedeeld via e-mail of presentaties, of intern verspreid zonder dat daar een geldige licentie tegenover staat. Nochtans valt dat gebruik wettelijk onder het auteursrecht.

Volgens cijfers uit de sector beschikt meer dan de helft van de Belgische ondernemingen niet over een adequate licentiedekking voor dit soort gebruik. Dat betekent concreet dat creatieve makers – van journalisten tot fotografen en uitgevers – structureel inkomsten mislopen.

De kloof tussen gebruik en vergoeding wordt bovendien groter door digitalisering. Vandaag gebeurt naar schatting 90% van alle auteursrechtelijke gebruikshandelingen in de private sector digitaal. Dat maakt controle complexer en het bewustzijn bij gebruikers des te belangrijker.

Bewustmaking blijft achter op realiteit

Een belangrijk knelpunt is het gebrek aan kennis over de regels rond auteursrecht. Veel ondernemers en werknemers gaan ervan uit dat content die vrij online beschikbaar is, ook vrij gebruikt mag worden. Dat is een misvatting die diep verankerd zit in de digitale cultuur.

In werkelijkheid geldt het auteursrecht ook voor online content, ongeacht hoe toegankelijk die lijkt. Het kopiëren, delen of reproduceren van teksten en beelden voor professionele doeleinden vereist in principe altijd toestemming van de rechtenhouder, vaak via een licentie.

Die onwetendheid vertaalt zich ook in gedrag. Heel wat bedrijven doen geen aangifte of geven aan geen gebruik te maken van beschermd materiaal, terwijl dat in de praktijk wel gebeurt. Daardoor lopen ze niet alleen juridische risico’s, maar dragen ze ook niet bij aan de vergoeding van de makers.

Licentiemodel moet kloof dichten

Om dat probleem aan te pakken, zet de sector in op collectieve licentiesystemen die het gebruik van beschermd materiaal eenvoudiger en juridisch correct maken. In België gebeurt dat onder meer via een licentiebundel die zowel papieren als digitale reproductie dekt.

Vandaag maken al meer dan 90.000 Belgische ondernemingen en zelfstandigen gebruik van zo’n systeem, goed voor ongeveer 40% van de doelgroep. Daarnaast zijn er tientallen sectorakkoorden afgesloten die het gebruik binnen specifieke sectoren regelen.

Toch blijft een grote groep achter. Vooral kleinere ondernemingen en zelfstandigen blijken minder snel geneigd om een licentie te nemen, vaak uit onwetendheid of omdat ze het risico onderschatten.

Symbolische actie maakt probleem zichtbaar

Om het thema onder de aandacht te brengen, organiseren auteurs en uitgevers een opvallende sensibiliseringsactie in Brussel-Centraal. Met een visueel sterk symbool willen ze pendelaars confronteren met de impact van hun dagelijkse digitale gewoontes.

De actie moet niet alleen sensibiliseren, maar ook het gesprek openen over de waarde van creatief werk in een digitale economie. Want hoewel content steeds toegankelijker wordt, blijft de creatie ervan afhankelijk van een duurzaam verdienmodel.

‹

›

Creatieve sector onder druk door digitalisering

De problematiek past in een bredere context waarin de creatieve sector onder druk staat. Digitalisering heeft de distributie van content versneld en gedemocratiseerd, maar tegelijk ook de controle over gebruik en vergoeding bemoeilijkt.

Voor auteurs en uitgevers betekent dat een toenemende afhankelijkheid van collectieve systemen en regelgeving om hun rechten te beschermen. Zonder die mechanismen dreigt een structurele erosie van inkomsten, met gevolgen voor de productie van kwalitatieve content.

Van bewustwording naar gedragsverandering

De kern van de uitdaging ligt uiteindelijk bij gedragsverandering. Zolang copy-pastegedrag als vanzelfsprekend wordt beschouwd, blijft het moeilijk om het probleem structureel aan te pakken.

Voor bedrijven betekent dit dat ze hun interne processen moeten herbekijken en medewerkers beter informeren over wat wel en niet mag. Voor de sector ligt de opdracht in het verder vereenvoudigen van licenties en het verhogen van de zichtbaarheid van het probleem.

De boodschap is helder: digitale toegankelijkheid betekent niet dat content vrij te gebruiken is. Achter elke tekst, afbeelding of publicatie zit een maker die recht heeft op een eerlijke vergoeding. In een economie die steeds meer op kennis en creativiteit draait, wordt dat principe alleen maar relevanter.

Als je wil, kan ik ook links toevoegen zodra je de specifieke organisaties/bedrijven die je bedoelt expliciet in de tekst zet (bijvoorbeeld Reprobel en de licentie bizili wanneer die namen letterlijk vermeld worden).