Waarom niemand iets zegt wanneer leiders ontsporen?

​In mijn vorige column schreef ik over hoe leiders zichzelf kunnen verliezen. Maar er is een minstens zo ongemakkelijke vraag die daar direct op volgt: als iedereen het ziet waarom zegt niemand iets? Ik heb het van dichtbij meegemaakt.

De macht die een systeem stil maakt

Binnen een organisatie waar ik werkte, waren er enkele directeuren en MT-leden die zóveel macht hadden opgebouwd dat zelfs de Raad van Commissarissen terughoudend werd. Zeker wanneer emoties opliepen, werd er niet meer gecorrigeerd er werd gemanaged, gemeden, of simpelweg gezwegen.

Men zag dat één van hen hoog in de boom, briljant, maar geïsoleerd steeds verder afgleed. Zijn gedrag werd grilliger. Zijn afhankelijkheden zichtbaarder. Er waren duidelijke signalen dat hij de grip op zichzelf begon te verliezen.
Maar niemand sprak het uit. Niet omdat men het niet wist.
Maar omdat men wist wat de consequenties zouden zijn. Collega’s die te dicht op zijn terrein kwamen, verdwenen. Vaak binnen een jaar. Niet altijd zichtbaar, maar wel voelbaar. Er kon maar één iemand heersen.

En zo ontstond een systeem waarin macht niet alleen beschermde maar ook afschermde.

De prijs van stilte

Wat mij altijd heeft verbaasd, is hoe lang dit kon voortduren.
Niet maanden. Niet jaren. Decennialang.

Een leider die zichtbaar uit koers was geraakt, bleef zitten.
Niet omdat het goed ging, maar omdat het systeem had geleerd zich aan te passen aan wat niet klopte.

Dat is misschien wel het meest ontwrichtende mechanisme binnen leiderschap:
niet het ontsporen zelf, maar het collectieve vermogen om het te normaliseren.

In die organisatie was het verloop laag. Op papier leek alles stabiel. Maar wie goed keek, zag iets anders. De mensen die het werkelijk doorzagen, vertrokken.
Niet luid. Niet dramatisch. Maar stil, met een helder innerlijk besluit: hier klopt iets niet.

Promoties bleven uit voor degenen die niet meebewogen.
Talent werd niet erkend, maar geneutraliseerd.
En zo bleef de status quo intact.

Waarom niemand spreekt

Er zijn drie krachten die maken dat organisaties zwijgen wanneer leiders ontsporen:

1. Afhankelijkheid
   Wanneer macht geconcentreerd is, wordt tegenspraak een risico. Carrières, reputaties en posities hangen eraan vast.
2. Angst voor uitsluiting
   Niemand wil degene zijn die het onuitgesprokene benoemt en daarmee zelf buiten de cirkel komt te staan.
3. Collectieve rationalisatie
   Zinnen als “zo is hij nu eenmaal” of “het gaat al jaren zo” maken afwijkend gedrag acceptabel. Tot het normaal wordt.

En precies daar ligt het gevaar.

Niet in de ontspoorde leider alleen,
maar in het systeem dat het gedrag blijft dragen.

De leider is nooit alleen verantwoordelijk

We spreken vaak over leiders die falen. Over ego, macht, verslaving, ontsporing.

Maar zelden kijken we naar de context die dat mogelijk maakt.

Een leider ontspoort zelden in isolatie.
Hij ontspoort in een omgeving die hem niet meer corrigeert.

In een systeem waar tegenspraak ontbreekt, wordt macht een gesloten circuit.
En in een gesloten circuit kan alles groeien behalve waarheid.

De uiteindelijke prijs

Wat mij het meest is bijgebleven, is niet alleen de duur van hun heerschappij.
Het is de prijs die uiteindelijk betaald werd.

Beide directeuren hebben hun carrière tot het uiterste opgerekt.
Maar het leven daarbuiten bleek minder rekbaar. Hun levenseinde kwam te vroeg.

Alsof het lichaam uiteindelijk datgene corrigeerde wat de organisatie nooit heeft durven doen.

Wat dit vraagt van leiderschap

De vraag is dus niet alleen: wanneer raakt een leider uit koers?

De echte vraag is: wie creëert de ruimte waarin de waarheid nog gezegd kan worden?

Sterk leiderschap gaat niet alleen over richting geven.
Het gaat over het organiseren van tegenspraak.

Over het bouwen van een omgeving waarin mensen kunnen zeggen wat gezegd moet worden zonder dat het hen kost wat ze zijn.

Want uiteindelijk is stilte nooit neutraal.

Stilte beschermt wat niet klopt.
En ondermijnt wat wel klopt.

Over de auteur

Sadhna Meijer-Gopalrai werkt als sparringpartner / boardroom companion voor leiders en executives in complexe en veranderende omgevingen. Zij begeleidt leiders in het versterken van hun leiderschap via stemgebruik, belichaamde aanwezigheid en bewuste communicatie. Meer over haar werk en visie is ook te vinden op https://riseyourpower.com/brain-in-motion/

Meer over leiderschap, stem en belichaamde aanwezigheid: https://riseyourpower.com/compelling-voice/