Grote bezorgdheid over pensioenbonus en -malus bij zelfstandigen, maar ondernemingszin blijft sterk

​Driekwart van de zelfstandigen maakt zich zorgen over het nieuwe pensioenbeleid, met een pensioenbonus die sinds 1 januari van kracht is en een pensioenmalus die vanaf 2027 wordt ingevoerd. Toch blijft hun motivatie om te ondernemen opvallend stabiel. Dat blijkt uit een uitgebreide bevraging van hr-dienstverlener Acerta bij meer dan 1.800 zelfstandigen in hoofdberoep in Vlaanderen.

De resultaten tonen een dubbel gevoel: bezorgdheid en onzekerheid over de financiële toekomst gaan hand in hand met een sterke professionele gedrevenheid.

Structurele ongerustheid over pensioenrechten

Met de invoering van het nieuwe bonus-malussysteem wil de overheid langer werken stimuleren. Zelfstandigen en werknemers kunnen voortaan een pensioenbonus opbouwen wanneer ze actief blijven na het bereiken van de wettelijke pensioenleeftijd. Daartegenover staat vanaf 2027 een pensioenmalus voor wie vroeger uitstapt.

Uit de cijfers blijkt dat 74,3% van de zelfstandigen zich zorgen maakt over deze nieuwe pensioenmaatregelen. Voor bijna de helft (49,6%) vertaalt zich dat zelfs in concrete stress over hun toekomstige pensioenvoorziening.

Die bezorgdheid is niet louter emotioneel, maar wijst op een bredere onzekerheid over financiële voorspelbaarheid. Zelfstandigen bouwen hun pensioen immers grotendeels zelf op, via bijdragen en aanvullende systemen. Elke wijziging in het wettelijke kader heeft daarom een directe impact op hun langetermijnplanning.

Onvoldoende kennis en verdeelde perceptie

Opvallend is dat één op de vijf zelfstandigen nog niet goed op de hoogte is van de impact van het nieuwe systeem. Zelfs bij ondernemers die de pensioenleeftijd naderen, blijkt de kennis niet volledig doorgedrongen.

De meningen over het systeem zelf zijn verdeeld:

• 42,3% vindt de geplande pensioenmalus een eerlijk mechanisme;
• 23,9% ervaart de malus als te streng;
• 39,4% vindt de pensioenbonus onvoldoende aantrekkelijk;
• 33,5% ziet de bonus net als een positieve stimulans om langer actief te blijven.

Die uiteenlopende percepties tonen aan dat het systeem nog niet als helder of vanzelfsprekend wordt ervaren. Voor een deel van de zelfstandigen ontbreekt het aan duidelijkheid over hoe groot de financiële impact concreet zal zijn.

Volgens Olivia Legradi, experte Starters & Zelfstandigen bij Acerta, nemen veel ondernemers voorlopig een afwachtende houding aan. Ze voelen zich niet uitgesproken voor of tegen de hervorming, maar maken zich vooral zorgen over hun individuele situatie: wanneer kunnen ze stoppen zonder financieel benadeeld te worden?

Generatiekloof in bewustzijn

De bevraging toont ook duidelijke verschillen tussen leeftijdsgroepen. Zelfstandigen die dichter bij de pensioenleeftijd staan, zijn beter geïnformeerd over het bonus-malussysteem dan jongere ondernemers. Toch heeft zelfs binnen die oudere groep nog 13% geen kennis van de nieuwe regeling.

Dat wijst op een communicatie-uitdaging. Voor jongere zelfstandigen lijkt pensioenplanning nog te vaak een ver-van-mijn-bedthema, terwijl beleidswijzigingen vandaag al een effect kunnen hebben op hun toekomstige rechten.

Ondernemingsmotivatie blijft opmerkelijk sterk

Ondanks de onzekerheid en stress geeft 75,5% van de zelfstandigen aan dat hun motivatie om te blijven ondernemen niet is afgenomen door het nieuwe pensioenbeleid.

Dat cijfer onderstreept een fundamenteel kenmerk van ondernemerschap: zelfstandigen laten hun professionele engagement niet snel afhangen van beleidswijzigingen. Voor velen blijft de drijfveer om te ondernemen – autonomie, passie voor het vak, verantwoordelijkheid tegenover klanten – zwaarder doorwegen dan onzekerheid over latere pensioenrechten.

De cijfers tonen dus geen massale demotivatie, maar eerder een mentale scheiding tussen lange termijn onzekerheid en dagelijkse beroepsactiviteit.

Aanvullende pensioenopbouw wordt belangrijker

In dat kader wint het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen (VAPZ) verder aan belang. Vanaf dit jaar gelden ook daar aangepaste regels, waaronder een verhoging van het bijdragepercentage en een uitbreiding naar zelfstandigen in bijberoep.

Voor veel ondernemers wordt aanvullende pensioenopbouw steeds minder een optie en steeds meer een noodzaak. Zeker in een context waarin wettelijke pensioenrechten onder druk staan en hervormingen de spelregels wijzigen, groeit de behoefte aan persoonlijke financiële planning.

Profiel van de bevraagde zelfstandigen

De studie van Acerta werd uitgevoerd bij meer dan 1.800 zelfstandigen in hoofdberoep in Vlaanderen.

• 45% is tussen 50 en 60 jaar
• 28% is ouder dan 60
• 27% is jonger dan 50
• 63% is man, 37% vrouw.

De respondenten zijn actief in uiteenlopende sectoren: vrije beroepen (35%), handel (29%), nijverheid (17%), diensten (10%) en landbouw (9%).

Wat hun loopbaan betreft, is een derde al meer dan 30 jaar actief als zelfstandige. De meerderheid (72%) werkt zonder personeel, wat wijst op een grote groep solo-ondernemers die rechtstreeks afhankelijk is van eigen inkomsten en pensioenrechten.

Bezorgd maar niet ontmoedigd

De hervorming van het pensioenstelsel zorgt duidelijk voor onzekerheid en bezorgdheid bij zelfstandigen. Onvoldoende kennis, uiteenlopende interpretaties en financiële onvoorspelbaarheid voeden die gevoelens.

Toch blijkt uit de cijfers dat de kern van het ondernemerschap intact blijft. De overgrote meerderheid laat zich niet afschrikken en blijft gemotiveerd om actief te blijven.

De uitdaging voor het beleid ligt dan ook niet alleen in de inhoud van de maatregelen, maar in transparantie, voorspelbaarheid en duidelijke communicatie. Want hoewel zelfstandigen veerkrachtig zijn, willen ze vooral één ding: weten waar ze financieel aan toe zijn.