Successieplanning: waarom wachten u geld kan kosten

​Veel ondernemers en families schuiven successieplanning voor zich uit. Dat vinden ze iets voor later, wanneer het vermogen er écht is. Of wanneer het pensioen in zicht komt.

Dat is een verkeerde insteek, zegt Pieter Haine, Senior Estate Planner bij Nagelmackers. “De grootste misvatting is dat successieplanning begint bij overlijden. In werkelijkheid begint het bij leven — en vaak veel vroeger dan mensen denken, vaak op sleutelmomenten in het leven.”

Wie te lang wacht, verliest niet alleen fiscale opportuniteiten, maar ook flexibiliteit. En net die flexibiliteit maakt het verschil tussen een doordachte strategie en gemiste kansen.

Startmoment

Er bestaat namelijk geen ideaal moment om te starten. Wel een reeks sleutelmomenten waarop beslissingen een blijvende impact hebben. Het begint vaak al bij de start van een relatie. De keuze tussen samenwonen of trouwen lijkt persoonlijk, maar heeft ook juridische en financiële gevolgen. “Het huwelijk biedt vandaag nog steeds de ruimste bescherming,” zegt Haine. “Bij wettelijk samenwonen blijft die bijvoorbeeld beperkt tot het vruchtgebruik op de gezinswoning. Veel mensen weten dat niet. Bij een relatiebreuk of overlijden komen er vaak onaangename verrassingen.”

Ook de aankoop van een woning is zo’n kantelpunt. Wie koopt wat, in welke verhouding, en wat gebeurt er bij overlijden? Het zijn vragen die vaak pas gesteld worden wanneer het eigenlijk al te laat is. Voor ondernemers komt daar nog een extra dimensie bij. De keuze tussen een eenmanszaak en een vennootschap bepaalt niet alleen hoe u vandaag werkt, maar ook hoe vlot u later vermogen kan overdragen. “Wat snel en eenvoudig lijkt bij de start, is niet altijd de beste keuze op lange termijn,” aldus Haine.

Flexibiliteit

In de beginfase van het leven is flexibiliteit essentieel. Daarom wordt vaak gestart met een testament. “Een testament laat toe om af te wijken van de wettelijke regeling en kan op elk moment aangepast worden,” zegt Haine. Dat maakt het een ideaal instrument voor wie nog niet alles definitief wil vastleggen.

Een schenking ligt anders. Die is in principe onherroepelijk. “Gegeven is gegeven,” benadrukt hij, behalve bij schenkingen tussen echtgenoten buiten het huwelijkscontract. “Daarom moet u goed nadenken over timing en voorwaarden.” U te vroeg “uitkleden voor het slapengaan” is niet ideaal en schenken mag niet enkel door fiscale motieven worden ingegeven.

Focus

Naarmate het vermogen groeit, verschuift de focus. Vastgoedinvesteringen, een tweede verblijf of het betrekken van de kinderen in het vermogen komen in beeld. Een techniek die daarbij vaak gebruikt wordt, is de gesplitste aankoop. “Via een gesplitste aankoop kan u het vruchtgebruik aankopen en uw kinderen de blote eigendom. U zal hen hiervoor de nodige middelen overmaken via een schenking zodat zij de blote eigendom zelf kunnen betalen. Bij uw latere overlijden zal uw vruchtgebruik uitdoven en zullen zij volle eigenaars worden vrij van erfbelasting. Laat u hierbij deskundig begeleiden.” legt Haine uit.

Ook schenken wordt relevanter, maar vraagt nuance. Een bankgift zonder registratie lijkt aantrekkelijk omdat er geen schenkbelasting verschuldigd is, maar houdt een risico in. “Als de schenker binnen de vijf jaar overlijdt, binnen de zogenaamde verdachte periode, is er alsnog erfbelasting verschuldigd, die kan oplopen tot 27% in de schijf boven 250.000 euro,” waarschuwt Haine. Een geregistreerde schenking via de notaris kost dan weer 3%, maar biedt zekerheid. “Het is vaak een afweging tussen optimalisatie en gemoedsrust.” Haine vermeldt dat registreren in extremis steeds kan, als de schenker onverwacht ziek zou worden, door het pacte adjoint te registeren bij de FOD Financiën of via de notaris.

Controle

Belangrijk daarbij is dat schenken niet betekent dat u alle controle verliest. Via technieken zoals het voorbehoud van vruchtgebruik kan u inkomsten behouden en uw financiële onafhankelijkheid vrijwaren.

Toch gaat successieplanning niet alleen over overlijden of overdracht. Ook het onverwachte speelt een rol. Wat als u zelf niet meer in staat bent om beslissingen te nemen? Een zorgvolmacht biedt daar een antwoord op. “Dat is geen instrument voor later, maar voor iedereen,” zegt Haine. “U bepaalt vooraf wie namens u kan handelen.”

In de praktijk ziet hij dat veel mensen pas echt beginnen nadenken bij grote gebeurtenissen, zoals de verkoop van een onderneming, pensionering of het ontvangen van een erfenis. Logische momenten, maar vaak later dan ideaal. “Op dat moment is het vooral belangrijk om te bekijken hoeveel vermogen u zelf nog nodig heeft om uw levensstandaard te behouden,” zegt Haine. Een goede vermogensplanning begint daarom altijd met inzicht. Wie zit er in de familie, wat is het vermogen en wat zijn de verwachtingen? “Die eerste analyse vormt de basis,” legt Haine uit. “Van daaruit kan u gefaseerd werken. U hoeft niet alles in één keer te regelen.”

Wachten is de duurste keuze

Successieplanning is dus geen eenmalige oefening, maar een traject dat meegroeit met uw leven, uw onderneming en uw vermogen. Wie wacht op het “juiste moment”, loopt het risico dat hij of zij te laat komt. “De grootste meerwaarde zit in tijd,” besluit Haine. “Wie vroeg begint, behoudt controle en creëert opties. Wie uitstelt, beperkt zichzelf.” En net dat verschil bepaalt uiteindelijk hoeveel van uw vermogen terechtkomt waar u het wil. Dat wil toch iedereen?