Mag je als zelfstandige een loon opnemen bij arbeidsongeschiktheid? Nieuwe cijfers en regels verduidelijken het spanningsveld

In 2023 waren ruim 32.000 zelfstandigen in België langer dan een jaar arbeidsongeschikt. 69% van hen zit al minstens drie jaar zonder werk. Deze stijgende cijfers onderstrepen het belang van financiële bescherming bij langdurige ziekte. Maar mag je jezelf tijdens zo’n periode nog een loon uitkeren via je vennootschap? Het antwoord is duidelijk: in principe niet — tenzij je aan strikte voorwaarden voldoet.

Steeds meer langdurig arbeidsongeschikten

Arbeidsongeschiktheid wordt een groeiende zorg voor zelfstandigen. In vergelijking met 2019 steeg het aantal langdurige arbeidsongeschikten met 20%, terwijl ook het aantal kortdurende gevallen met minstens drie maanden arbeidsongeschiktheid toenam. “Het is een reëel risico geworden, en dat blijkt ook uit het aantal getroffen ondernemers,” zegt Heidi Cortois, Chief Commercial Officer bij verzekeraar NN.

De financiële impact van arbeidsongeschiktheid is niet min. Een zelfstandige ontvangt van het ziekenfonds een uitkering tussen €47,38 en €77,95 per dag, afhankelijk van de gezinssituatie. Dat bedrag ligt fors lager dan het gemiddelde inkomen van een zelfstandige. Bovendien blijkt dat 28% van de zelfstandigen minder dan drie maanden spaarreserve heeft, en slechts 38% een verzekering Gewaarborgd inkomen afsloot.

Mag je jezelf nog uitbetalen?

Wie een uitkering krijgt wegens arbeidsongeschiktheid, mag geen enkele beroepsactiviteit uitoefenen. Dat betekent ook dat je jezelf geen loon mag uitkeren uit je vennootschap. “Je onderneming mag wel blijven draaien, maar jouw taken moeten worden overgenomen door een medewerker of vennoot,” verduidelijkt Cortois.

Je mag wel dividenden opnemen of geld halen uit een opgebouwde liquidatiereserve, zolang dat geen actieve looncomponent is. Wie toch gedeeltelijk aan de slag wil, kan een aanvraag indienen bij het ziekenfonds om aangepast werk te verrichten. Daarvoor heb je de toestemming van de adviserend arts nodig. Je mag de beslissing niet afwachten om te herstarten, maar bij positief advies blijft je uitkering behouden — zij het beperkt.

Cumuleren: met mate en onder voorwaarden

De combinatie van uitkering en beperkte beroepsactiviteit is wettelijk toegelaten gedurende maximaal twee jaar. In de eerste zes maanden blijft de uitkering ongewijzigd, nadien wordt ze met 10% verminderd. Daarbij komt dat je terug sociale bijdragen moet betalen. “Een vrijstelling van sociale bijdragen is enkel mogelijk als je alle beroepsactiviteiten stopzet én die niet worden overgenomen door anderen,” aldus Cortois.

Financiële bescherming blijft essentieel

Om de financiële klap van een langdurige arbeidsongeschiktheid op te vangen, raadt NN aan om te investeren in een verzekering Gewaarborgd inkomen. Die biedt een maandelijkse uitkering bovenop de wettelijke uitkering van het ziekenfonds. Daarnaast bestaat de bedrijfsleidersverzekering, ook wel keymanverzekering genoemd. Die beschermt je vennootschap tegen omzetverlies wanneer een sleutelfiguur tijdelijk wegvalt.

“Beide verzekeringen vullen elkaar aan en zijn complementair,” zegt Cortois. “Waar de ene je persoonlijk inkomen veiligstelt, zorgt de andere ervoor dat de vennootschap operationeel blijft.”

Vergeet je privébuffer niet

Tot slot adviseert Cortois om ook op privévlak een gezonde spaarbuffer aan te leggen. Idealiter komt die overeen met minstens zes maanden nettoloon. Wie meer opzij kan zetten, overweegt best een belegging in tak 23 voor mogelijk extra rendement — met bijhorend risico.

Conclusie: zelfstandigen die arbeidsongeschikt worden, moeten hun loon op pauze zetten tenzij ze expliciet toestemming krijgen voor aangepast werk. Tegelijk blijft het cruciaal om tijdig werk te maken van een vangnet via verzekeringen en spaargeld. Want wie voorbereid is, houdt zijn onderneming én privéleven beter overeind tijdens een moeilijke periode.