Als het water zakt, blijft het afval achter: River Cleanup Response Unit voor het eerst ingezet na overstromingen

​Bijna vijf jaar na de verwoestende overstromingen van 2021 heeft de River Cleanup Response Unit haar eerste grootschalige interventie in reële omstandigheden uitgevoerd. Het gespecialiseerde interventieteam van River Cleanup werd destijds opgericht om sneller en efficiënter in te grijpen wanneer overstromingen niet alleen wateroverlast, maar ook een enorme hoeveelheid achtergelaten afval veroorzaken. Na de wateroverlast van eind mei kwam het team op zaterdag 20 juni voor het eerst daadwerkelijk in actie in het Waalse Sombreffe.

Samen met een dertigtal vrijwilligers werden waterlopen, oevers en omliggende straten systematisch opgeruimd. Ondanks de verzengende hitte haalden de deelnemers bijna 400 kilogram afval uit de natuur. Tussen de opvallendste vondsten bevonden zich onder meer drie grote opblaaszwembaden, een zandbak, een grasmaaier, een autostoel en een boormachine. Voorwerpen die illustreren hoe groot de impact van een overstroming blijft, lang nadat het water is weggetrokken.

Voorbereid op de gevolgen van toekomstige overstromingen

De River Cleanup Response Unit ontstond als rechtstreeks gevolg van de overstromingen die België in de zomer van 2021 troffen. Toen mobiliseerde River Cleanup meer dan 7.500 vrijwilligers om rivieren, oevers en natuurgebieden op te ruimen. Die uitzonderlijke solidariteit maakte tegelijk duidelijk dat de milieuschade vaak pas zichtbaar wordt wanneer de acute crisis voorbij is. Terwijl woningen worden hersteld en de aandacht verschuift, blijven grote hoeveelheden afval achter in waterlopen, bossen en natuurgebieden.

Om daar structureel op voorbereid te zijn, richtte River Cleanup een gespecialiseerd interventieteam op. De voorbije jaren investeerde de organisatie intensief in opleidingen, veiligheidsprocedures en praktijktrainingen zodat vrijwilligers onmiddellijk en veilig kunnen worden ingezet zodra een overstroming zich voordoet.

Een belangrijk onderdeel van die voorbereiding was een grootschalige bootcamp eerder deze maand, waarbij 240 medewerkers van AXA Belgium werden opgeleid in de technieken die nodig zijn om veilig afval uit overstroomde gebieden te verwijderen. De interventie van 20 juni vormde de eerste praktijktoets van die aanpak.

Van oefening naar eerste echte terreinactie

Tijdens de actie trokken vrijwilligers, uitgerust met waterdichte waadpakken, laarzen en gespecialiseerd materiaal, letterlijk de waterlopen in om afval te verwijderen dat vastzat tussen struiken, bomen en modder. Net die moeilijk bereikbare zones vormen na een overstroming vaak een blijvende bron van vervuiling.

Volgens Hanne Collette, projectverantwoordelijke Floods bij River Cleanup, toont deze eerste interventie waarom een gespecialiseerd interventieteam noodzakelijk is.

"Na de overstromingen van 2021 stonden we tussen meubels, speelgoed en persoonlijke bezittingen die door het water waren meegesleurd. Je beseft dan dat de gevolgen veel langer zichtbaar blijven dan de overstroming zelf. Dankzij de River Cleanup Response Unit kunnen we vandaag sneller, veiliger en efficiënter ingrijpen om die milieuschade te beperken."

Ook voor oprichter en CEO Thomas de Groote betekent deze eerste interventie een belangrijke mijlpaal voor de organisatie.

"Na jaren van voorbereiding zijn we nu effectief operationeel. Tijdens deze eerste interventie vonden we afval dat vastzat tussen bomen en struiken, bedolven lag onder de modder of verspreid was langs de waterlopen. We konden zelfs enkele bewoners helpen om hun tuin opnieuw vrij te maken. Dat bevestigt hoe belangrijk het is om onmiddellijk na een overstroming in actie te komen, nog voor het afval zich verder verspreidt richting rivieren en uiteindelijk de zee."

Afval dat anders jarenlang in de natuur blijft

De bijna 400 kilogram ingezamelde afvalstroom toont volgens River Cleanup aan hoe groot de verborgen milieuschade na wateroverlast kan zijn. Grote objecten blijven vaak wekenlang vastzitten in begroeiing of op oevers. Zonder gerichte opruimacties breken die materialen geleidelijk af tot kleinere stukken en microplastics of spoelen ze verder af naar grotere waterlopen.

Net daarom wil de River Cleanup Response Unit zo snel mogelijk na toekomstige overstromingen worden ingezet. Door onmiddellijk op te ruimen kan een aanzienlijk deel van die vervuiling worden onderschept voordat ze blijvende schade veroorzaakt aan ecosystemen.

Tweede interventie volgt eind juni

De werkzaamheden zijn nog niet afgerond. Op zaterdag 28 juni organiseert River Cleanup een tweede opruimactie in Fleurus om ook daar de achtergebleven vervuiling aan te pakken.

De organisatie doet daarbij opnieuw een oproep aan vrijwilligers. Ervaring is niet vereist: deelnemers ontvangen ter plaatse alle nodige begeleiding, veiligheidsinstructies en materiaal. Wie zich aansluit, wordt bovendien opgenomen in het vrijwilligersnetwerk van de River Cleanup Response Unit en kan ook bij toekomstige interventies worden ingezet.

Wat zeker te onthouden

Met de eerste inzet van de River Cleanup Response Unit zet River Cleanup een belangrijke stap in de aanpak van de vaak vergeten gevolgen van overstromingen. Waar de aandacht tijdens een ramp vooral uitgaat naar de directe schade, richt dit gespecialiseerde interventieteam zich op wat achterblijft wanneer het water verdwenen is. Door snel in te grijpen wil de organisatie voorkomen dat achtergelaten afval uitgroeit tot een langdurig milieuprobleem en zo bijdragen aan een sneller herstel van rivieren en natuurgebieden.