Vlerick-onderzoek: ervaring, niet meer analyse, maakt het verschil bij strategische beslissingen in kmo’s

​Kmo’s die meer data verzamelen, meer analyses maken en strengere procedures volgen, nemen daarom nog geen betere strategische beslissingen. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Vlerick Business School. Betere beslissingen hangen vooral samen met het gebruik van relevante ervaring en met managementteams waarin individuele belangen minder de discussie bepalen. Een raad van bestuur of externe investeerders helpen om dat zakelijk inzicht te structureren en te toetsen.

De studie combineert een enquête bij 138 ondernemingen met twaalf diepte-interviews met bedrijfsleiders. Elke respondent analyseerde één concrete strategische beslissing uit de eigen onderneming, zoals een overname, een internationale expansie, de aanwerving van een topmanager, een externe investering of een belangrijke financieringsbeslissing. Het onderzoek werd uitgevoerd door professoren Miguel Meuleman en Yannick Dillen en onderzoeker Charlotte Van Kerschaver van het Centre for Excellence in SME Management van Vlerick, in samenwerking met Bank van Breda en Titeca.

Structuur onderscheidt de betere beslissingen niet

Een van de opvallendste vaststellingen is dat ondernemingen met betere beslissingen niet significant gestructureerder te werk gingen dan bedrijven met minder goede beslissingen. In beide groepen lag het gebruik van analyse en structuur al relatief hoog.

Het verschil zat in de ervaring. Wie beter besliste, maakte significant meer gebruik van opgebouwde expertise, patroonherkenning en lessen uit vergelijkbare situaties.

“Professionalisering wordt in groeiende ondernemingen vaak gelijkgesteld met meer cijfers, procedures en analyses”, zegt Meuleman. “Analyse blijft belangrijk, maar meer analyse op zich maakt een beslissing niet beter. De grootste meerwaarde ontstaat wanneer analyse wordt gecombineerd met relevante ervaring.”

​Analyse blijft belangrijk, maar meer analyse op zich maakt een beslissing niet beter.

Buikgevoel groeit mee met het bedrijf

Het onderzoek nuanceert ook de klassieke tegenstelling tussen rationele analyse en ondernemersintuïtie. Micro-ondernemingen vertrouwen significant meer op intuïtie dan middelgrote bedrijven, maar bij groei verdwijnt dat buikgevoel niet zomaar. Idealiter evolueert het naar een oordeel dat steunt op ervaring: beslissers herkennen patronen uit het verleden en toetsen hun eerste inschatting aan data en aan de standpunten van anderen.

Ook Titeca, partner in het onderzoek, ziet daarin geen afrekening met het ondernemersinstinct. Volgens het bedrijf hoeft een ondernemer zijn buikgevoel niet los te laten, maar moet hij het wel durven uitdagen, met scherpe vragen en iemand die ook de favoriete optie ter discussie stelt.

Eigenbelang verzwakt de discussie

Betere beslissingen gaan in de studie samen met een minder individualistische instelling binnen het managementteam. De onderzoekers bedoelen daarmee situaties waarin managers niet in de eerste plaats hun eigen positie, afdeling, budget of voorkeur verdedigen, maar samen onderzoeken wat voor de onderneming als geheel de beste keuze is.

Opvallend is ook dat managementteams met minstens één vrouw minder politieke spelletjes rapporteren. De onderzoekers benadrukken dat de studie, net als bij de andere resultaten, verbanden vaststelt en geen oorzakelijke effecten bewijst.

Raad van bestuur en investeerders brengen structuur

Governance speelt een duidelijke rol. Ondernemingen met een raad van bestuur of adviesraad nemen hun strategische beslissingen significant gestructureerder. Bedrijven met externe investeerders maken dan weer significant meer gebruik van ervaringsgebaseerde inzichten, een patroon dat nog sterker is wanneer een investeerder de meerderheid heeft. Ook wanneer de beslissingsbevoegdheid over meerdere personen verdeeld is, zien de onderzoekers een neiging naar meer structuur.

Elke beslissing vraagt een eigen aanpak

Een universeel beste beslissingsproces bestaat volgens de studie niet. Bij de aanwerving van een externe CEO, CFO of COO speelt intuïtie een relatief grote rol. Daardoor zijn zulke beslissingen extra kwetsbaar voor denkfouten, zoals de neiging om kandidaten te verkiezen die op jezelf lijken of om één sterke eigenschap te laten doorwegen in het totaaloordeel.

Groeibeslissingen zoals overnames en internationale expansie steunen meer op opgebouwde ervaring, financiële beslissingen op een combinatie van analyse en ervaring. Hoe belangrijker de beslissing, hoe meer structuur bedrijven doorgaans in het proces brengen.

​De strategische vraag is niet hoeveel AI-tools een bedrijf gebruikt, maar hoe AI onderdeel wordt van een degelijk beslissingsproces.

Familiebedrijven betrekken medewerkers meer

Bijna 70 procent van de bevraagde ondernemingen is een familiebedrijf. Die betrekken hun medewerkers significant vaker bij strategische discussies, via feedback, suggesties en informeel overleg. Zo’n participatieve aanpak hangt in de studie ook samen met een minder individualistische instelling. Bank van Breda noemt betrokkenheid, vertrouwen en collectieve verantwoordelijkheid belangrijke bouwstenen voor sterke strategische keuzes.

AI speelde nog een bescheiden rol

Artificiële intelligentie had in de onderzochte beslissingen nog weinig invloed. Het gemiddelde gerapporteerde gebruik bedroeg 2,0 op een schaal van 7, met een mediaan van 1,33. Dat cijfer moet wel in context worden gelezen: respondenten konden een beslissing tot vijf jaar terug beoordelen, terwijl generatieve AI pas sinds 2023 sterk is doorgebroken.

“De strategische vraag is niet hoeveel AI-tools een bedrijf gebruikt, maar hoe AI onderdeel wordt van een degelijk beslissingsproces”, zegt Meuleman. AI kan volgens hem helpen om informatie te verzamelen, alternatieven te bepalen en aannames ter discussie te stellen, maar context, ervaring en menselijk oordeel blijven cruciaal.

De onderzoekers wijzen erop dat de studie een momentopname is, gebaseerd op gegevens die de bedrijven zelf rapporteerden. Hun centrale boodschap is niet dat ondernemers minder op hun oordeel moeten vertrouwen of elke beslissing verder moeten formaliseren. Sterke besluitvorming ontstaat volgens hen wanneer analyse, relevante ervaring en kritische toetsing samenkomen, zonder dat individuele belangen de discussie domineren.