Kosten en administratie blijven de transitie bemoeilijken

Een enquête van BNP Paribas Fortis bij 600 Belgische kmo’s toont dat 93% al initiatieven neemt rond milieu, maatschappij of bestuur (ESG). Naast regelgeving spelen ook kostenbesparing, risicobeheer en concurrentievermogen een rol. Toch loopt de uitvoering niet vanzelf: 46% van de bevraagde ondernemingen kan de extra kosten van de transitie niet doorrekenen aan klanten.

Belgische kmo’s nemen steeds vaker maatregelen rond ESG, maar hun aanpak verschilt per onderneming en thema. Sociale en milieu-initiatieven zijn het meest ingeburgerd. Bestuur blijft vaker buiten beeld, behalve bij grotere bedrijven.

Dat blijkt uit een enquête van BNP Paribas Fortis bij 600 Belgische kmo’s. De bank peilde naar hun ambities, acties en ondersteuningsbehoeften op het vlak van milieu, maatschappij en bestuur. De resultaten tonen dat ESG voor veel ondernemingen niet alleen met regelgeving te maken heeft. Ook de mogelijke impact op kosten, risico’s en marktpositie speelt mee.

Kmo’s nemen vooral sociale en milieumaatregelen

In totaal zegt 93% van de bevraagde ondernemingen al acties te ondernemen in minstens één van de drie ESG-domeinen. Als ook de bedrijven worden meegeteld die plannen hebben om initiatieven te starten, loopt dat aandeel op tot 96%. Bij familiebedrijven is meer dan negen op de tien al actief of van plan om actie te ondernemen.

De aandacht voor ESG neemt toe met de grootte van de onderneming. Van de kleinere kmo’s besteedt 78% aandacht aan ESG-uitdagingen. Bij bedrijven met 50 tot 250 werknemers is dat 90%. Bij familiale kmo’s bedraagt het aandeel 77%.

Niet alle ESG-domeinen krijgen evenveel aandacht. Sociale initiatieven worden genoemd door 81% van de ondernemingen, gevolgd door milieumaatregelen bij 79%. Bestuur komt met 34% minder vaak aan bod. Bij bedrijven met minstens 50 werknemers ligt dat aandeel hoger: daar heeft 65% acties rond bestuur.

De cijfers wijzen erop dat veel ondernemingen al afzonderlijke maatregelen nemen, zonder dat ze noodzakelijk een samenhangende ESG-strategie hebben uitgewerkt. Een bedrijf kan bijvoorbeeld investeren in energie-efficiëntie of welzijn op het werk, maar tegelijk nog geen formele aanpak hebben voor bestuur en rapportering.

Regelgeving is belangrijk, maar economische motieven tellen mee

Van de kmo’s die ESG-maatregelen nemen of overwegen, noemt 89% regelgeving als een belangrijke aanleiding. Lees ook meer over de energieverplichtingen voor kmo’s in Vlaanderen.

De resultaten tonen tegelijk dat ondernemingen ook praktische en economische redenen zien om in actie te komen.

Kosten verlagen is voor 75% een drijfveer. Daarnaast noemt 72% beter risicobeheer, 70% de verwachtingen van klanten en 65% het behoud van concurrentievermogen. Voor 62% is ook groei een reden om ESG-initiatieven te ontwikkelen. Een concreet voorbeeld van een maatregel die energieverbruik kan beperken, is energiezuinige verlichting op de werkvloer.

Dat maakt ESG voor kmo’s tot meer dan een nalevingsoefening. Maatregelen kunnen aansluiten bij bestaande bedrijfsdoelen, zoals efficiënter werken, risico’s beheersen en tegemoetkomen aan vragen van klanten. Welke inspanningen het meest relevant zijn, verschilt wel per sector en onderneming.

‹

›

Extra kosten zijn moeilijk door te rekenen

De transitie brengt ook financiële uitdagingen mee. Bijna de helft van de ondervraagde kmo’s, 46%, zegt de extra kosten die aan ESG verbonden zijn niet aan klanten te kunnen doorrekenen. Dat kan de ruimte beperken om investeringen te financieren of om ESG naast andere bedrijfsprioriteiten aan te pakken. Voor kmo’s met investeringsplannen kunnen ook alternatieve financieringsvormen naast een bankkrediet relevant zijn.

De resultaten verschillen per sector. In vastgoed zegt 58% de extra kosten niet te kunnen doorrekenen. In de landbouw gaat het om 56% en in de groot- en detailhandel om 52%.

Voor ondernemingen die met beperkte marges werken, kan dat een concrete drempel vormen. Investeringen moeten dan worden afgewogen tegen andere noden, zoals personeel, digitalisering of uitbreiding. De enquête geeft aan hoe vaak bedrijven tegen die kostendruk aanlopen, maar bevat geen uitsplitsing van de gemiddelde investeringsbedragen per sector.

Kmo’s vragen begeleiding, vooral rond milieu

Meer dan één op de drie kmo’s, 36%, zegt behoefte te hebben aan ondersteuning. Milieukwesties worden het vaakst genoemd: 33% geeft aan daarbij hulp nodig te hebben. Een voorbeeld van een hulpmiddel voor duurzaamheidsrapportering is duurzaamheidsdata beheren en delen.

Van de ondernemingen die ondersteuning rond milieu wensen, ziet 57% de bank als een geschikte partner. Dat wijst erop dat sommige kmo’s bij de voorbereiding van ESG-projecten niet alleen financiering zoeken, maar ook begeleiding en kennis van hun sector.

BNP Paribas Fortis meldt dat de duurzame kredieten aan bedrijven in het tweede kwartaal van 2026 7,6 miljard euro bedroegen. Twee jaar eerder was dat 6,6 miljard euro. Het Sustainable Business Competence Centre van de bank begeleidde naar eigen zeggen meer dan 720 projecten, goed voor in totaal 3,7 miljard euro aan duurzame financieringen.

Volgens Annemie Goegebuer, Head of Engagement and Sustainability bij BNP Paribas Fortis, kunnen ESG-initiatieven op verschillende obstakels botsen. Ze zegt dat de bank ondernemingen wil ondersteunen met oplossingen en sectorexpertise, rekening houdend met hun economische realiteit, omvang en investeringsprioriteiten.

Belgische kmo’s spelen een grote economische rol

Kmo’s vertegenwoordigen volgens de aangeleverde cijfers 61% van de tewerkstelling in de Belgische profitsector en 56% van de toegevoegde waarde. Ook op het vlak van productiviteit nemen Belgische kmo’s volgens BNP Paribas Fortis een sterke positie in.

Arne Maes, senior economist bij BNP Paribas Fortis, verwijst naar Eurostat-cijfers waaruit volgens hem blijkt dat de toegevoegde waarde per werknemer bij Belgische kmo’s bijna twee keer zo hoog ligt als het Europese gemiddelde. Hij stelt ook dat de adoptie van AI en groene energie bij Belgische kmo’s boven het Europese gemiddelde ligt.

De enquête laat zien dat een grote meerderheid al minstens één ESG-maatregel neemt. Tegelijk maken de verschillen tussen sociale, milieu- en bestuursinitiatieven duidelijk dat de invulling niet overal even breed is. De financiële drempels en de vraag naar begeleiding blijven belangrijke aandachtspunten voor ondernemingen die hun aanpak verder willen uitbouwen.

Over de enquête

De enquête werd uitgevoerd tussen april en mei 2026 en bevroeg 600 Belgische kmo’s over hun ambities, acties en behoeften rond ESG. Ze omvatte zes sectoren: groot- en detailhandel, bouw, verwerkende nijverheid, transport en opslag, landbouw en vastgoed.

Bepaalde sectoren en ondernemingscategorieën werden oververtegenwoordigd om analyses per sector en bedrijfsgrootte mogelijk te maken. De globale resultaten werden vervolgens gewogen op basis van statistieken van Statbel. De respondenten bekleedden directie- of managementfuncties. De opgegeven foutenmarge bedraagt 4%.