De beste investering? Beweeg!

​Je weet dat bewegen gezond is. Maar weet je ook dat het je risico op vroegtijdig overlijden stevig kan verlagen? Professor Eline Lievens, co-auteur van De Beweegreden, legt uit waarom ondernemers bewegen niet alleen als hobby moeten zien, maar als preventief onderhoud. Voor je lichaam, je hoofd en je team.

​Waarom is bewegen zo belangrijk voor ondernemers?

Eline Lievens: "De meeste mensen weten wel dat bewegen gezond is. Maar vaak beseffen ze niet hoe krachtig het effect echt is. Bewegen verlaagt je risico op vroegtijdig overlijden met wel 40 procent. Dat is gigantisch. Chronische aandoeningen zoals type 2-diabetes, hart- en vaatziekten, obesitas, bepaalde kankers en zelfs dementie hangen sterk samen met hoe actief we zijn. Toch gebruiken we dat medicijn veel te weinig.

Voor bedrijfsleiders is dat extra relevant. Je denkt in je bedrijf preventief: machines onderhouden, verzekeringen afsluiten, buffers aanleggen. Maar met je lichaam doen we vaak het omgekeerde. We wachten tot het sputtert. Tot er kwaaltjes komen. Tot stress of vermoeidheid niet meer te negeren valt. Eigenlijk zou je je gezondheid op dezelfde manier moeten bekijken als je onderneming: als iets waar je continu in investeert."

Wat zegt u tegen managers die geen tijd vinden?

Eline Lievens: "Dan stel ik meestal de vraag: is het echt tijd, of is het prioriteit? Ik begrijp heel goed dat agenda's vol zitten. Maar beweging mag je niet zien als nog een extra taak boven op alles. Je moet het durven plannen zoals een vergadering. Niet als iets vrijblijvend, maar als iets dat nodig is om goed te functioneren.

We zeggen soms: als je nu geen tijd maakt voor bewegen en gezondheid, zal je later tijd moeten maken voor ziek zijn. Dat klinkt hard, maar het is wel de realiteit. Zolang we geen klachten voelen, lijkt het alsof we ermee wegkomen. Dan eten we wat minder gezond, bewegen we minder, slapen we wat slechter. Maar wanneer het lichaam begint te protesteren, beseffen we plots dat we iets moeten doen."

​Als je nu geen tijd maakt voor gezondheid, maak je later tijd voor ziek zijn.

Past de kantoorjob eigenlijk bij ons lichaam?

Eline Lievens: "Eigenlijk niet. Onze werkomgeving is vandaag een enorme mismatch met onze biologie. Twee miljoen jaar lang waren mensen jager-verzamelaars. We bewogen om eten te sprokkelen. Mannen en vrouwen waren het grootste deel van de dag actief. Ons lichaam is daarop gebouwd. Fysiologisch zijn we nog altijd bijna dezelfde mensen. Maar onze omgeving is radicaal veranderd.

Vandaag is werken vaak zitten. Achter een computer. In de auto. En als mensen fysiek werk doen, is dat vaak repetitief en gekoppeld aan stress. Ook dat is niet altijd de gezonde beweging die ons lichaam nodig heeft. Vroeger moest je naar buiten om energie te verzamelen. Vandaag laat je eten aan huis leveren. Je hoeft zelfs je woning niet meer uit. Technologie maakt alles gemakkelijker, maar ook sedentair. Dat is het grootste probleem van onze huidige samenleving: wij zijn gemaakt om te bewegen, maar onze omgeving vraagt het niet meer van ons.

Daarom moeten bedrijven daar bewuster mee omgaan. Niet door medewerkers te betuttelen, wel door beweging opnieuw logisch te maken. De trap zichtbaar maken. Wandelen normaliseren. Flexibiliteit geven om actief naar het werk te komen. Een cultuur creëren waarin bewegen niet wordt gezien als tijdverlies, maar als iets dat helpt om beter te werken."

​De beste beweegcultuur begint met voorbeeldgedrag.

Is wandelen meer dan een zachte hype?

Eline Lievens: "Zeker. Zodra je wandelt, breng je je lichaam in beweging en geef je prikkels aan heel veel systemen. Je spieren komen in actie en geven signaalstoffen vrij, myokines, die communiceren met andere organen. Je botten, spieren, hart, stofwisseling en zelfs je immuunsysteem krijgen een prikkel. Voor iemand die weinig actief is, kan wandelen al een heel sterke stimulus voor de gezondheid zijn. Ook wandelvergaderingen kunnen heel nuttig zijn. Aan de universiteit doen we dat bijvoorbeeld voor functioneringsgesprekken. Je loopt naast elkaar, niet tegenover elkaar. Dat maakt het gesprek losser. Er is minder hiërarchie. Sommige zaken komen sneller naar boven. Natuurlijk werkt dat niet voor elke vergadering. Met twaalf mensen door elkaar wandelen is moeilijker. Maar voor een één-op-één-gesprek, een reflectiemoment of een creatief overleg kan het heel waardevol zijn. Je beweegt én je praat anders."

Hoe helpt beweging tegen stress?

Eline Lievens: "Bij veel stress staat je orthosympathisch zenuwstelsel te veel aan. Dat is je fight-or-flight-systeem. Je lichaam blijft dan in paraatheid. Cortisol, een belangrijk stresshormoon, blijft verhoogd. Beweging helpt om dat systeem opnieuw beter te reguleren. Tijdens beweging kan cortisol even stijgen, maar na de inspanning zie je net een daling. Je lichaam leert dus opnieuw schakelen.

Na inspanning wordt het parasympathische systeem ook actiever, onder meer via de nervus vagus. Dat systeem helpt je recupereren. Je geeft je lichaam eigenlijk een gecontroleerde stressprikkel, waarna het beter tot rust kan komen. Mede daarom vinden veel mensen na een wandeling, looptraining of fietstocht meer rust. Niet omdat hun problemen verdwenen zijn, maar omdat hun lichaam anders reageert.

Er speelt nog iets interessants. We denken vaak dat bewegen gewoon extra energie verbruikt bovenop ons rustverbruik. Maar het lichaam probeert ook efficiënter te worden. Het gaat minder energie steken in systemen die te veel verbruiken, zoals piekeren, angst en stress. Processen die bij chronische stress, angst en piekeren voortdurend actief zijn, worden beter gereguleerd. Dat is natuurlijk vereenvoudigd, maar het helpt wel begrijpen waarom beweging mentaal zo krachtig is."

Hoe verweef je beweging in de werkdag?

Eline Lievens: "Begin vooral niet te betuttelen. Mensen verplichten tot bewegen werkt meestal niet. Maar je kunt als bedrijf wel de omgeving zo maken dat bewegen makkelijker wordt. Voorzie douches en kleedruimte, zodat mensen met de fiets kunnen komen of tijdens de pauze kunnen bewegen. Denk aan flexibele werkuren, zodat iemand voor of na het werk kan sporten. Voorzie eventueel een sportruimte, of werk samen met een fitness in de buurt.

Belangrijk is ook dat de bedrijfsleider het goede voorbeeld geeft. Als jij zegt dat bewegen belangrijk is, maar zelf toont dat je daar zogezegd te druk voor bent, geef je eigenlijk een ander signaal. Dan lijkt het alsof wie beweegt minder ambitieus is of zijn job minder ernstig neemt. Leiderschap zit dus ook in gedrag.

We moeten bovendien breder durven kijken. België geeft maar 1,8% van zijn gezondheidsbudget uit aan preventie. Dat is drie keer minder dan Nederland. Daarmee zijn we een van de slechtste leerlingen van de Europese klas. Net daarom kunnen bedrijven een verschil maken. Bijvoorbeeld door kleine keuzes vanzelfsprekend te maken: wandelen, fietsen, de trap nemen, een overleg buiten doen. Bewegen is preventie, ook op de werkvloer."

​Bewegen is geen hobby voor wie tijd over heeft. Het is preventief onderhoud van je belangrijkste kapitaal: je lichaam, je hoofd en de energie waarmee je elke dag werkt

Wie is Eline Lievens?

Eline Lievens is professor inspanningsfysiologie aan UGent en co-auteur van De Beweegreden, samen met professor Wim Derave. De Beweegreden is ook beschikbaar als luisterboek. Daarnaast geven de auteurs lezingen over bewegen als medicijn, bijvoorbeeld om werknemers extra te inspireren en te motiveren.