Kmo's zijn essentieel voor het Vlaamse economische weefsel

​Gouverneur Pierre Wunsch staat erom bekend dat hij uitgesproken ideeën heeft en sterke uitspraken niet schuwt. Voor KMOinsider geeft hij exclusief zijn kijk weer op het Vlaamse kmo-gebeuren.

​Een kmo-land

België, en a fortiori Vlaanderen, is een land van kmo's, zegt men soms. Dat klopt ook: de overgrote meerderheid van de bedrijven in ons land zijn kleine of middelgrote ondernemingen en die bevinden zich vooral in Vlaanderen. Als ik de eenmanszaken buiten beschouwing laat, zijn ze goed voor ongeveer 30 % van de werkgelegenheid en de toegevoegde waarde van de private ondernemingen in België.

Net als de wereldeconomie bevindt de Belgische economie zich in woelig vaarwater. De oorlog met Iran verhoogt de al belangrijke macro-economische onzekerheid en drijft de energieprijzen op. Daardoor zal ook de groei van de loonkosten wat hoger uitvallen. Bovendien is het de zoveelste schok in de afgelopen jaren die de economie treft! Na de pandemie kwam de Russische inval in Oekraïne met de bijhorende aanvoerproblemen. Er kwam dan ook een enorme energieprijsschok en het duurde een tijdje voor de inflatie weer onder controle was. Verder was er de toenemende geopolitieke spanning met een golf van handelstarieven vanuit Washington sinds 2025. Het is een understatement om te zeggen dat kmo's alle zeilen hebben moeten bijzetten. De situatie verschilt van sector tot sector, maar heel wat van hen hebben diep in hun reserves moeten tasten! Tegelijk wijzen de meeste ramingen, waaronder die van de Nationale Bank, niet op een diepe of langdurige crisis. Bovendien biedt elke crisis ook kansen.

Ernstige vaststelling

Ik zou hier echter willen ingaan op de minder gemakkelijke vaststelling dat, los van de economische schokken, de trendmatige groei van de Belgische economie duidelijk is afgekalfd. De "starheid" van het bedrijvenlandschap is daar niet vreemd aan. Voor België ligt het beperkte dynamisme van ondernemingen niet zozeer bij de oprichting van start-ups, maar bij hun ontwikkeling in de eerste jaren (scaling-up). Er zijn te weinig jonge, snelgroeiende ondernemingen, wat weegt op de jobcreatie. Het aandeel van de werkgelegenheid in die zgn. "gazelles" ligt in België duidelijk lager dan in vergelijkbare landen. Het is nog relevanter dat de groei hierdoor wordt afgeremd: die nieuwe ondernemingen zijn een belangrijke motor voor investeringen en innovaties en dus ook voor productiviteitswinsten.

Of het nu gaat om arbeid, kapitaal of ideeën, economische groei is nauw verbonden met een voortdurende herallocatie van middelen naar de meest productieve aanwendingen. Een economie die transities vergemakkelijkt, is een economie die meer groeit en meer welvaart creëert. Op dit moment rolt bv. een nieuwe golf van technologische vernieuwing, m.n. AI en robotica, over de economie. De beschikbare statistieken suggereren dat de adoptie van AI-toepassingen, ook in kmo's, vrij snel gaat. De uiteindelijke economische effecten van AI kunnen op dit moment enkel worden geraamd, maar het meest plausibele scenario lijkt een wijdverspreide productiviteitsstijging met daartegenover wel een dalende vraag naar bepaalde taken. Ondernemingen zullen dus – opnieuw – wendbaar moeten zijn en bv. blijven inzetten op de opleiding van het personeel. Een belangrijke beleidsuitdaging voor de overheid ligt in het creëren van voorwaarden om ondernemingen te laten groeien en de noodzakelijke transities – op de arbeidsmarkt en in het bedrijvenlandschap – te faciliteren.

Regelgeving, schaarste en financiering

Overmatige regulering is in dat verband een rem op de groei die vooral kmo's treft. Op dat vlak is er (nog) geen duidelijke ommekeer. De versterking van de duurzaamheidsrapportering (ESG-criteria), die vanaf 2026/27 wordt uitgebreid tot beursgenoteerde kmo's, is een recent voorbeeld van nieuwe regelgevende verplichtingen voor ondernemingen. Deze nieuwe eisen vertalen zich rechtstreeks in extra kosten voor ondernemingen en in de praktijk zie je al een toename van vacatures die louter verband houden met compliance en regelgeving, zoals functies van compliance officer. Kmo's ondervinden meer moeilijkheden bij het dragen van deze nieuwe verplichtingen: zij beschikken over minder schaalvoordelen en hebben beperktere gespecialiseerde middelen en competenties. Een overmaat aan regelgeving leidt doorgaans tot een complexere werking die minder goed aansluit bij de structuur van kmo's. Het is trouwens te gemakkelijk om enkel naar Europa te wijzen. In België geeft 6 op de 10 kmo's aan dat regelgevende vereisten een belemmering vormen voor groei, tegenover slechts een derde in de EU. Een toename van de regeldruk kan op termijn de investerings- en locatiekeuzes van ondernemingen beïnvloeden, maar deze effecten doen zich potentieel sneller voor bij kmo's.

Arbeidsschaarste is een ander groot probleem voor onze kmo's. Ook al daarom is het trouwens nuttig dat de AI-absorptie goed verloopt. De Belgische arbeidsmarkt kampt nog steeds met een structurele arbeidskrapte, ondanks een lichte verbetering in 2025. De hervormingen van de federale regering zijn dan ook een stap in de goede richting. De maatregelen op het vlak van de pensioenen, langdurig zieken, flexibilisering van de arbeidsmarkt en vooral de beperking van de werkloosheid in de tijd moeten meer mensen aan het werk krijgen en werknemers langer actief houden. Dat is noodzakelijk, maar zal niet vanzelf gaan want het gaat vaak om kwetsbare personen die al lang niet meer gewerkt hebben. Dat blijkt ook uit de eerste ervaringen: van de groepen die tot dusver hun uitkering verloren, heeft maar ongeveer 10% inmiddels een job gevonden. Dat zal ongetwijfeld nog verbeteren maar het is duidelijk dat de gewestelijke diensten voor arbeidsbemiddeling hun meerwaarde moeten bewijzen bij het begeleiden van deze mensen naar werk. Het succes van de hervormingen kan niet enkel worden afgemeten aan de besparingen voor de sociale zekerheid, maar vooral ook aan het aantal mensen dat betaald werk vindt, ongetwijfeld ook bij de vele kmo's die nieuwe medewerkers zoeken.

Financiering lijkt minder een algemeen probleem te zijn, al verschilt de situatie ook hier een beetje van sector tot sector. Dat blijkt duidelijk uit de evolutie van de bankkredieten aan ondernemingen, waarvan de groei na 2022 relatief sterk is gebleven, ondanks de stijgende rentevoeten en een minder gunstige conjunctuur. De ondernemingen blijven ook investeren, onder meer om hun kosten te beperken door automatisering en de nieuwe technologieën te omarmen, maar ook in de vergroening van de productieprocessen. Ongetwijfeld zouden bepaalde innovatieve kmo's meer toegang willen hebben tot venture capital, maar dat wordt allicht meer beperkt door de typisch Europese risico-aversie dan door enige regelgeving.

Tot slot

Ik wil verder nog iets zeggen over de begroting. Het is geen geheim dat de Bank pleit voor bijkomende structurele besparingsmaatregelen die allicht iedereen ten dele zal voelen. In dat verband hebben we bv. al aangegeven dat de subsidies in België veel hoger zijn dan in de buurlanden. Onderzoek suggereert verder dat bepaalde subsidies, zoals die voor een eerste aanwerving bij kmo's, geen onverdeeld positieve effecten hebben omdat ze de groei van jonge ondernemingen eerder lijken te belemmeren door minder productieve bedrijven in de markt te houden. Besparingen houden best rekening met deze bevindingen en gaan idealiter ook gepaard met een echte afname van de regeldruk.

En hierbij wil ik alle werknemers en bedrijfsleiders van kmo's uitdrukkelijk danken: zij zijn een essentiële schakel van de economie en verdienen alle steun!

Wie is Pierre Wunsch?

Leuvenaar Wunsch is Doctor in de economie (UCL) en behaalde een master in Public and International Affairs in Princeton. Na o.a. aan de slag geweest te zijn bij CORE, het Planbureau, Tractebel en Electrabel en als kabinetschef, werd hij in 2011 directeur bij de Nationale Bank om sinds 2019 de functie van Gouverneur te bekleden.