Dr. Inge Declercq: waarom je brein niet herstelt van vakantie alleen

​September is de maand waarin je fris uit vakantie zou moeten komen. Toch neem je je hoofd soms gewoon mee in de koffer. Na drie dagen werken vraag je je af waarom je alweer moe bent. Neuroloog en slaapexpert Inge Declercq noemt dat geen luxeprobleem, maar een alarmsignaal. In haar boek Breinrust, dat intussen naar een vierde druk gaat, legt ze uit waarom leiders beter moeten leren ontkoppelen. Want wie nooit pauzeert, verliest scherpte, slaap en goesting.

Wat is het verschil tussen vakantie en herstel?

Inge Declercq: "Vakantie kan helpen, maar alleen als je lichaam en brein echt mogen resetten. Veel mensen proppen hun vrije dagen opnieuw vol met moeten, plannen en verwachtingen. Dan herstel je niet, dan presteer je anders. Herstel betekent: de potjes terug vullen en je stresssysteem tot rust laten komen. Wakker worden met de gedachte: vandaag moet ik niets doen, en dat vind ik fijn. Zeker voor bedrijfsleiders is dat moeilijk. Je bent gewend om nuttig te zijn, ook in je vrije tijd, maar daar begint breinrust: in het toelaten dat niets doen soms het nuttigste is. Wie vakantie gebruikt als tweede agenda, mist herstel."

​Een goede nachtrust begint niet in bed, maar overdag, bij elke echte micropauze.

Waarom heeft ons brein leegte nodig?

Inge Declercq: "Omdat je brein niet gemaakt is om constant taakgericht te functioneren. Het taakgericht of executief netwerk wordt ook wel het 'online' netwerk genoemd. Bedrijfsleiders gebruiken hun executieve netwerken continu: plannen, beslissen, problemen oplossen, aandacht geven. Dat is nuttig, maar niet eindeloos. Daartegenover staat het zogenaamde 'offline' netwerk, het standaard-modus netwerk dat aangaat wanneer je dagdroomt, mijmert of even niets doel- of taakgericht doet. In de balans tussen het activeren en de-activeren van beide netwerken ontstaat ruimte voor herstel en creativiteit. Ik zeg vaak: leegte is ruimte vol mogelijkheden. Als je die leegte altijd dichtplamuurt, raakt je brein uit balans. Je hebt die leegte zeker ook nodig tijdens je werkweek."

Bestaat multitasking echt?

Inge Declercq: "Eigenlijk niet. Wat je doet, is aandacht hoppen. Je springt van het ene naar het andere en dat kost energie. Denk aan de manager die luncht tijdens een call en tegelijk mails beantwoordt. Dat lijkt efficiënt, maar je aandachtsysteem betaalt een switchkost. Je wordt sneller moe, maakt meer fouten en je werkgeheugen raakt overbelast. Bovendien eet je dan ook niet echt rustig, waardoor zelfs je vertering mee onder druk komt. Beter is: plan je taken logisch, werk gefocust aan één ding, neem dan een pauze en ga door naar het volgende. Dat is geen traagheid, dat is gezond breingebruik. Het is kleine hygiëne voor een groot systeem."

​Niet elk probleem moet meteen naar Google of AI. Denk eens samen na. Zoek. Twijfel. Brainstorm. Dat houdt je brein flexibel en levend.

Wat doet AI met ons hoofd?

Inge Declercq: "AI kan heel nuttig zijn als je het gebruikt als dienaar. Goede prompts kunnen tijd besparen en werk versnellen. Maar als je niet meer weet waarom je AI gebruikt, gaat het systeem jou gebruiken. Dan spring je van tool naar tool en word je aandacht steeds meer versplinterd. Dat is ook slecht voor focus, creativiteit en mentale rust. Het risico is ook dat je je probleemoplossend vermogen minder traint. Niet elk probleem moet meteen naar Google of AI. Denk eens samen na. Zoek. Twijfel. Brainstorm. Dat houdt je brein flexibel en levend. Snelheid is handig, maar niet als je daardoor verleert om zelf tot inzicht te komen."

Veel ondernemers liggen wakker omdat hun hoofd blijft produceren. Issues, deadlines, klanten, maar ook plots nieuwe ideeën. Wat als je 's nachts blijft malen?

Inge Declercq: "Een goede nacht begint overdag. Als je geen micropauzes neemt en voortdurend 'aan' staat, kom je opgedraaid in bed terecht. Slapen is zoals een vliegtuig dat moet landen. Dat zakt ook niet plots van duizenden meters naar beneden. Je brein heeft afbouw nodig en signalen dat het de overgang van wakker zijn naar slapen mag in gang zetten. Schrijf je to-do's op, maak een dumplijst, parkeer wat morgen of later is en sluit de dag af. Geef ook goede ideeën een plaats op papier, zodat ze je niet blijven wakker houden. Word je toch wakker, blijf dan in het donker. Kom even uit bed. Ga niet scrollen of lezen. Adem bewust, schrijf desnoods iets op (in het donker!) en laat je brein opnieuw tot rust komen."

Waarom eerst daglicht, dan smartphone?

Inge Declercq: "Ochtendlicht zet je centrale klok juist. Het helpt de cortisol-ontwaakrespons op gang, de natuurlijke piek die je systeem wakker maakt. Ik noem dat graag: je karretje in gang trekken. Smartphone-licht doet dat niet, integendeel, je zit vaak meteen in mails, to-do's en stress. Dat is niet alleen geen fysiologische start, het is kortweg ongezond. Dan begin je al hollend, soms zonder ontbijt of daglicht. Helder ochtendlicht geeft je brein een krachtig waaksignaal en helpt je bovendien om de volgende nacht beter te slapen. Zelfs enkele minuten buiten helpen."

Waarom zijn micropauzes op het werk zo belangrijk?

Inge Declercq: "Omdat je brein moet kunnen ontkoppelen. Als je taakgericht werkt, maak je onder meer glutamaat aan, een opwekkende boodschapperstof. Zonder pauzes kan die stof niet goed weggewerkt worden en dan werken je executieve functies niet meer optimaal. Een micropauze hoeft niet groots te zijn. Beweeg, adem, kijk naar buiten of verveel je een paar minuten. Zo functioneren je neuronen gezonder en blijf je oplossingsgerichter. Voor teams kan dat ook cultuur worden: pauzes zijn dan geen tijdverlies, maar onderhoud. Belangrijk is dat het je echt ontspant, aanvoelt als even fysiek of mentaal ontkoppelen. Als het voelt als een verplichting, werkt het niet."

Onthoud dit: herstel begint niet met vakantie, maar met dagelijks ontkoppelen en zorgen voor 'breinrust'. Wie focus, slaap en creativiteit wil houden, moet zijn brein bewust leegte, licht en pauzes geven.

Breinrust

Uitgegeven bij Pelckmans. Toont hoe je je hoofd weer leert ontkoppelen en mentaal sterker blijft. Dr. Declercq bracht eerder al 'De kracht van slapen' en 'Slaap wijzer' uit. Deze maand komt in co-auteurschap 'Het Lichtdieet' uit.

Wie is Inge Declercq?

Dr. Inge Declercq is auteur, neuroloog, slaapexpert en verbonden aan het UZA. Met SleepWell&StressLess geeft ze dynamische workshops, keynotes en trajecten rond slaap en deconnectie: Sleepwell-stressless